De virtuele assistent rukt op, vooral bij telefoons en tablets, maar ook bij computers en slimme speakers. Hoe werkt die technologie en wat is de keerzijde van deze handige handsfree-hulpjes?

Uw telefoon gesproken opdrachten geven, zoals ‘bel mama’ of ‘speel Radiohead’, is geinig en als u eraan gewend bent (en uw virtuele assistent aan u) ook superpraktisch. Virtuele assistenten – zoals die van Google (Assistent), Apple (Siri) en Amazon (Alexa) – worden steeds vaker gebruikt. De eerste twee zitten standaard in (recente) Android- of Apple-smartphones. De virtuele assistenten van Google en Apple spreken Nederlands, Alexa moet u vooralsnog in het Engels aanspreken. Siri is voornamelijk op Apple-apparaten te gebruiken, Google Assistant werkt op een heel scala aan apparatuur van verschillende fabrikanten.

Zo werkt de virtuele assistent

Wat is spraaktechnologie eigenlijk? De technologie bestaat – simpel gezegd – uit luisteren en spreken (spraaksynthese). Luisteren is weer te verdelen in herkennen en interpreteren van spraak. Beide processen zijn technologisch niet even ver ontwikkeld. Spraakherkenning werkt behoorlijk goed met een foutmarge van zo’n vijf procent. Spreek bijvoorbeeld eens notities in, in Word of WhatsApp. Zonder omgevingsrumoer en duidelijk gearticuleerd, komt de boodschap prima op beeld. Spraakinterpretatie functioneert, maar wel op de voorwaarden van de computer: de opdrachten moeten behoorlijk standaard zijn. ‘Zet jij ff een lekker muziekje op’ werkt prima bij uw partner, maar uw virtuele assistent zal u niet begrijpen. Spraaksynthese tot slot – de computer die tegen u praat, dus de stem van Alexa of Siri – gaat snel vooruit. Al heeft u meestal nog wel in de gaten dat u niet met een mens praat.

Wat weten virtuele assistenten van u?

Om de virtuele assistent goed te kunnen gebruiken, moet u heel wat met hem delen. Om ‘m mensen te laten bellen, moet u Google of Apple toegang geven tot uw contactenlijst. En wilt u de virtuele assistent muziek laten opzetten, dan moet u een koppeling maken met bijvoorbeeld uw Spotify-account. Zo schrapen de aanbieders de nodige data over u bij elkaar, die ze naar eigen zeggen niet gebruiken om uw profiel bijvoorbeeld te verrijken voor gerichte advertenties.

Een tijdje terug kwam in het nieuws dat medewerkers van Google en Apple gesprekken afluisteren die waren opgenomen door Google Assistant en Siri. Het doel ervan was de spraaktechnologie te verbeteren. Weliswaar een bonafide doel, maar gebruikers waren daar vooraf niet over geïnformeerd. En in sommige gevallen ging het om duidelijk herkenbare instructies aan de virtuele assistent, maar in veel gevallen ook om willekeurige gesprekken met soms wel een heel privaat karakter.

De virtuele assistenten worden pas wakker, zeggen de makers, als u ze activeert met een bepaald commando, zoals ‘Hey Google’. Maar dat betekent dat deze Siri of Alexa toch steeds aan het luisteren zijn, ze moeten immers het commando oppikken. Tenzij u de functie helemaal uitschakelt. Maar veel gebruikers maken ook weleens mee dat bijvoorbeeld Siri zich ongevraagd in een gesprek mengt of out of the blue iets zegt als ‘ik heb je vraag niet begrepen’.

Dat commando’s soms onjuist worden opgevangen merkte een Amerikaans gezin toen een willekeurige kennis uit hun contactenlijst een privégesprek kreeg toegestuurd, terwijl dat totaal niet de bedoeling was. Ook de willekeurige gesprekken die de Google- en Apple-medewerkers moesten transcriberen, duiden erop dat het ontwaakcommando niet waterdicht is. De commotie was aanleiding voor een nieuwe optie: Alexa vragen alles te vergeten wat die dag gezegd is.

Uw opnames in de cloud

De opnames en activiteiten van de virtuele assistenten worden in de cloud bewaard en dat is ook een gevoelige kwestie. Want waarom gebeurt dat, welke data wordt bewaard, wie heeft toegang tot die data en voor welk doel kan het gebruikt worden? Uit de opdrachten aan de virtuele assistent kan immers veel worden opgemaakt: interesse in bepaalde producten, voorkeuren op het gebied van informatie, entertainment. En het is alom bekend dat het kunnen profileren van consumenten commercieel zeer interessant is, maar wat privacy betreft voor veel mensen veel te ver gaat. Zoals hierboven staat, luisterden Google en Apple opgeslagen audio af om de virtuele assistenten te verbeteren. En data kunnen gestolen en misbruikt worden.

Gegevens wissen

Google en Apple bieden inmiddels de mogelijkheid om analyse van gebruiksgegevens uit te schakelen en opgeslagen data te wissen. Dat gaat als volgt:

Apple Siri opslaan uitschakelen:
Instellingen > Privacy > Analyse > schakel opties naar keuze uit.

Apple Siri geschiedenis wissen:
Instellingen > Siri en zoeken > Siri- en dicteergeschiedenis > Verwijder Siri- en dicteergeschiedenis.

Google Assistant opslaan uitschakelen:
Instellingen > Google > Je Google-account beheren > Privacy en personalisatie > Schakel Web- en app-activiteit in of uit.

Google Assistant-app geschiedenis wissen:
Open Google Assistant > Je gegevens in de Assistant > verwijder de gewenste activiteiten.

Elkaar leren kennen

De virtuele assistenten zitten ook in slimme speakers van drie techreuzen. Google Home, Echo van Amazon en Apple HomePod. Niet alleen een smartphone, maar een heel smarthome is binnen handbereik, beloven de techreuzen met hun slimme speakers. Technologie die een paar decennia terug nog sciencefiction was, is nu betaalbaar voor de doorsnee consument. Maar het impliceert wel dat Amazon, Apple, Google bij wijze van spreken naast u op de bank zitten. Is dat niet gevaarlijk?

Interessant hieraan is dat Google Home, Apple HomePod of Amazon Echo niet ‘af’ zijn, zoals een wasmachine of koffiezetapparaat. De slimme speakers, voorzien van spraaktechnologie, observeren en leren. Ze leren de bewoners van het huis kennen, met hun voorkeuren en bijzonderheden. Dat wetende, is het duidelijk dat privacy een issue is als u spraaktechnologie in uw meest intieme privésfeer aan het werk zet.

Bestudeer de privacy-instellingen

Voor techliefhebbers is de spraaktechnologie een leuke gadget maar het is zeker verstandig om eerst goed de privacy-instellingen te bestuderen en die zoveel mogelijk naar uw hand te zetten en te monitoren. Kijk bijvoorbeeld of er met uw data gebeurt wat u wilt dat ermee gebeurt. De twee belangrijkste aanbieders voor de Nederlandse markt beloven veel op dat gebied. Als we Google en Apple moeten geloven, is onze privacy zo’n beetje hun belangrijkste missie. Onderzoek uit 2019 beschrijft dat Apple op dat gebied net aan de minimale eisen van de onderzoekers voldoet. Google zit daar net onder, evenals alle andere aanbieders.

Wie de meerwaarde van de virtuele assistenten niet inziet en ze liever helemaal uitschakelt doet dat zo*:

Siri uitschakelen op iPhone, iPad en iPod touch
Instellingen > Siri en zoeken > schakel de ongewenste opties uit ‘Luister naar Hé Siri’ / ‘Druk op de zijknop of thuisknop voor Siri’ / ‘Sta Siri toe bij vergrendeling’.

Siri uitschakelen op Mac:
Open Systeemvoorkeuren > Siri > Vink ‘Activeer Vraag het aan Siri’ uit.

Google Assistent uitschakelen op een (Android-)smartphone
Open de Assistent-app > Account (foto rechtsboven) > Instellingen > Algemeen > Schakel Google Assistant uit.

*Kan per Android-toestel verschillen.

Deel dit:

Reacties

  1. a.b schreef:

    Men kan ook “Hey…” uitzetten en gewoon op een knop drukken en de assistent iets vragen

  2. Mike H. schreef:

    Ik heb Google Assistent een paar maanden gebruikt op mijn telefoon, maar toen ik merkte dat deze reageerde op bepaalde klanken die waarschijnlijk nogal overeenkwamen met het aanroepcommando, heb ik deze functie uitgeschakeld. Ik heb gevraagd hoe ik de Google Assistent kon uitschakelen en deze gaf netjes het antwoord plus een knop erbij om direct naar de betreffende menuoptie te gaan. Een bijkomende reden voor het uitschakelen was dat ik het niet helemaal vertrouw dat wat ik zeg en vraag, maar ook wat er door mij en anderen wordt gezegd wat niet voor Google Assistent bedoeld is, privé blijft en niet wordt doorgesluisd naar een datacenter en/of een afluistersysteem vergelijkbaar met Echelon. Het kan best makkelijk zijn om te gebruiken (even vragen naar de tijd of het weer bijv.), maar privacy blijft een heikel punt met deze grote tech-bedrijven, dat lijkt me duidelijk.

  3. Jean-Paul schreef:

    In mijn geval werkte de assistant niet op mijn stem maar reageerde het altijd op het geluid dat mijn diamantduif voortbracht. Het beestje is enkele weken geleden overleden maar vond de reacties van assistant altijd geinig.