Gisteren vergaderde de Vaste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie over de bewaarplicht telecomgegevens. In een rondetafelgesprek vertelden experts over de voor- en nadelen van de bewaarplicht, zodat de kamerleden zich konden voorbereiden op een overleg op 25 maart. Ik was uitgenodigd om namens XS4ALL mijn visie te geven.

Politie en openbaar ministerie kwamen als eerste aan het woord; zij benadrukten hoe belangrijk de bewaarplicht is en waarschuwden voor een digitale vrijstaat als de bewaarplicht wordt ingeperkt. Hoogleraar Egbert Dommering veegde de vloer aan met de argumenten die politie en OM hadden aangevoerd en wees de Kamer erop dat het opslaan van de telecommunicatiegegevens van alle burgers simpelweg niet mag: het Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat dat een te zware inbreuk vormt op de privacy van burgers.

Jacob Kohnstamm van het CBP benadrukte dat hij niet per definitie tegenstander was van de bewaarplicht, maar dat voor zo’n inbreuk op de privacy eerst moet worden aangetoond dat de bewaarplicht noodzakelijk is voor het bestrijden van zware criminaliteit. ‘De afgelopen vier jaar hebben we in Nederland een bewaarplicht gehad, dus die noodzaak moet eenvoudig aan te tonen zijn’. Dat de politie desondanks niet kan aantonen dat de bewaarplicht noodzakelijk is, noemde hij laakbaar.

Toen het in het vierde blok van de sessie mijn beurt was, had het weinig zin nogmaals over de inbreuk op de privacy te beginnen. Hoewel dat ook voor ons het belangrijkste bezwaar is, was dat onderwerp inmiddels voldoende toegelicht en heb ik de commissie verteld over de onmogelijke positie waarin providers zich door de bewaarplicht bevinden:

Afgelopen week ontving XS4ALL een brief van een klant, waaruit ik u graag een stukje voorlees:

“Op grond van de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens bent u verplicht langdurig een groot aantal gegevens over mijn communicatiegedrag te bewaren. (…) Nu de regering expliciet stelt dat de huidige bewaarplicht strijdig is met het Handvest, betekent dit dat de bewaarplicht geen toepassing kan
vinden (…) Ik verzoek u dan ook, het bewaren van mijn persoonsgegevens in het kader van de bewaarplicht
per direct te staken, en mijn persoonsgegevens die u reeds heeft
opgeslagen per direct te verwijderen.”

Deze brief laat uitstekend zien in wat voor een onmogelijke positie wij ons bevinden: we zitten klem tussen de overheid en onze klanten. De minister verplicht ons door te gaan met het opslaan van gegevens en de toezichthouder volgt hem daarin, terwijl onze klanten in de krant lezen dat dat in strijd is met de wet. Voor onze klanten is het volstrekt onduidelijk: geldt de wet nu wel of niet?

Wij zijn het zeer eens met de redenering en argumenten van deze klant. De bewaarplicht maakt inbreuk op de privacy van de klant, maar als we ingaan op zijn verzoek dan zouden we direct ingaan tegen het beleid van de minister, en handhaving daarvan uitlokken. Het pijnlijke daarbij is dat het verwijt over privacyschending van onze abonnees bij ons komt te liggen. Het is juist onze rol om over de privacy van onze klanten te waken.

Vervolgens ging ik in op de proportionaliteit van de bewaarplicht:

Bij de hele discussie over de bewaarplicht gaat het vooral om de proportionaliteit van het middel: in hoeverre weegt het voordeel dat de maatregel oplevert, op tegen de nadelen en wegen de kosten op tegen de baten. Eén van de middelen om zo’n proportionaliteitsafweging te maken is een financiële afweging, maar door het stelsel van de wet komt die hier niet aan de orde. In Nederland zijn de telecombedrijven verplicht de kosten van dit opsporingsmiddel te dragen. Of de baten opwegen tegen de financiële kosten, is daardoor een afweging die de minister en de opsporingsdiensten niet hoeven maken en die uw Kamer als toezichthoudend orgaan dus niet kan maken. De minister hoeft met deze kosten in zijn budgetten geen rekening te houden, waardoor de proportionaliteitsafweging te gemakkelijk uitvalt in het voordeel van opslag van gegevens.

Vanwege de schending van de persoonlijke levenssfeer moet de bewaarplicht worden afgeschaft. Maar als de bewaarplicht blijft bestaan dan pleit XS4ALL voor een vergoeding die overeenkomt met de werkelijke kosten die aanbieders moeten maken. Door deze vergoeding in de wet op te nemen, zou een proportionaliteitstoets in het systeem worden verankerd en zijn de minister en de opsporingsdiensten, maar ook uw Commissie, in staat een kosten-batenanalyse te maken op basis van volledige gegevens.

Het is ons niet om het geld te doen. Daarom lijkt dit misschien een vreemd argument. Maar in Engeland, waar de overheid de kosten voor de bewaarplicht draagt, blijkt dat de overheid minder makkelijk besluit alles maar op te slaan: daar is besloten bepaalde gegevens niet op te slaan omdat dat gezien het nut van de gegevens niet proportioneel zou zijn. Het duidelijk zichtbaar maken van kosten kwam daar de privacy dus ten goede.

Onze volledige gespreksnotitie is hier te lezen.

Deel dit:

Reacties

  1. Klaartje says:

    Ik vind het Twitterantwoord dat xs4all geeft aan klanten, die vragen om op te houden met het bewaren van hun gedragsgegevens, niet bepaald sterk.
    “zolang de wet van kracht is moeten we ons eraan houden.”
    Geldt dat niet minstens zo hard voor de Grondwet?

    • loekf says:

      XS4ALL zit gewoon fout. Europese wetgeving (zie ook bof.nl) gaat boven nationale wetgeving. Komt nog bij dat het CBP van het nieuwe wetsvoorstel om het opslaan gewoon te handhaven, alleen het doorzoeken wordt aan banden gelegd.. 100% gehakt maakt.

      Gewoon kappen met opslaan van verkeersgegevens, laat de overheid maar komen met een rechtszaak.

  2. Sjimmi says:

    Ai,

    wat een duivels dilemma! Doen wat de minister wil of zich houden aan de wet? Als de kaarten zo duidelijk liggen, heb ik toch de neiging de wet aan te houden. Als Xs4all nog een beetje glans van de vroegere idealen over heeft, doet Xs4all dat ook. Zo langzamerhand is het enige democratische aan de Nederlandse overheid het feit dat ze is samengesteld uit democratisch gekozen partijen (toch?). Pikmeerarrest, de zaak Fred Spijkers (een absoluut treurig dieptepunt van overheidsterreur), kampioen telefoontaps, schending kinderrechten, amvb’s om het parlement buiten spel te zetten; dit kan er nog wel bij. Goed werk, VVD. Het is nu wel duidelijk voor wie de Vrijheid bedoeld is…
    Kortom Xs4all, gooi mijn data weg. Van het dreigen met een kort geding ligt de Staat niet wakker. Zet de zaak maar eens goed op stelten.

  3. Ploeff says:

    Een argument dat ik mis in de discussie:
    Bewaren van (meta-)gegevens van de klanten van een provider zou wat mij betreft uitsluitend mogen als een rechter (bijv. de rechter-commissaris in strafzaken) heeft gelast dat de provider die gegeven op grond van een ernstige verdenking jegens een bepaalde klant van de provider moet bewaren. En dan alleen indien de aanvragende/opsporende overheids-instantie ook de kosten van dat bewaren voor haar rekening neemt/vergoedt.
    Dan is wellicht aan het proportionaliteitsvereiste voldaan en zal een eventueel beroep van de Staat bij het Eur. Hof standhouden. Maar nu in zijn algemeen niet.
    Dus: XS4ALL: ga – zo mogelijk met alle andere providers – gewoon een actie burgerlijke ongehoorzaamheid aan en laat de zaak tot aan het Eur. Hof uitvechten. Dat geeft de ambtenaren wat te doen en in die tijd kunnen ze niet allerlei ander kattekwaad uithalen!

    • Hawick says:

      Dat z.g. “kattekwaad” is gewoon een misdrijf door een ambtenaar in functie.
      Vervolging afdwingen dus!!!!
      Het moet afgelopen zijn.
      Het zelfreinigend vermogen van onze ambtenaren is bij teveel onder hen ernstig onderontwikkeld en onze politici falen in hun toezichtstaak.

      Het ontbeken van dat zelfreinigend vermogen ligt aan de basis van zeer veel problemen bij onze overheid en politiek. De koers moet om!!

  4. Rafa says:

    Uitstekend stuk! Het laat weer eens zien dat civil society belangrijk is om door de politiek bedachte ideeën niet zomaar in beleid om te zetten. Inderdaad is een kostenplaatje een uitstekend middel voor welke besluitvorming dan ook; wel of niet bewaren van data en in welke hoeveelheid in dit geval. Ga zo door XS4all!

  5. Tijn Boissevain says:

    Proportioneel lange teksten hier ;-)
    Goede zaak.
    @E.Louis: volledig eens!
    Bedankt XS4ALL!

  6. E. Louis Meerloo says:

    Ik ben blij klant van XS4ALL te zijn, niet alleen omdat men in deze zaak ook de belangen van hun klanten vertegenwoordigd, maar ook vanwege de heldere wijze (in gewone taal) waarop de klanten van e.e.a. op de hoogte worden gehouden.

  7. Donald Cerpentier, Lelystad says:

    Wij leven in een land waarin iedereen het bijbelse label 666 is opgeprikt.
    Alles is erop gericht om onze portemonnee leeg te roven ten gunste van de schatkist. Dit vanwege de uitgavedrift van een steeds maar uitdijende overheid.
    Regeltjes, regeltjes, enz. De kosten rijzen de pan uit voor bedrijven en particulieren. De concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven wordt teniet gedaan door het overal maar voor moeten verantwoorden. De medische zorgkosten rijzen de pan uit omdat het medisch personeel 40% van hun tijd achter het bureau zit.
    Ook het moeten opslaan van alle gesprekken en internet verkeer is een enorme kostenpost. Bovendien baat dit niet, want politie en justitie kunnen uit de brei van honderden miljarden data toch geen wijs meer worden.

  8. Anonymous says:

    Wij leven in een land waarin iedereen het bijbelse label 666 is opgeprikt.
    Alles is erop gericht om onze portemonnee leeg te roven ten gunste van de schatkist. Dit vanwege de uitgavedrift van een steeds maar uitdijende overheid.
    Regeltjes, regeltjes, enz. De kosten rijzen de pan uit voor bedrijven en particulieren. De concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven wordt teniet gedaan door het overal maar voor moeten verantwoorden. De medische zorgkosten rijzen de pan uit omdat het medisch personeel 40% van hun tijd achter het bureau zit.
    Ook het moeten opslaan van alle gesprekken en internet verkeer is een enorme kostenpost. Bovendien baat dit niet, want politie en justitie kunnen uit de brei van honderden miljarden data toch geen wijs meer worden.

  9. Marry says:

    Met Marianne ben ik van mening dat Niels Huijbregts een goed verhaal heeft gehouden en zich heel constructief heeft opgesteld. Dank je wel Niels!