Gisteren vergaderde de Vaste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie over de bewaarplicht telecomgegevens. In een rondetafelgesprek vertelden experts over de voor- en nadelen van de bewaarplicht, zodat de kamerleden zich konden voorbereiden op een overleg op 25 maart. Ik was uitgenodigd om namens XS4ALL mijn visie te geven.

Politie en openbaar ministerie kwamen als eerste aan het woord; zij benadrukten hoe belangrijk de bewaarplicht is en waarschuwden voor een digitale vrijstaat als de bewaarplicht wordt ingeperkt. Hoogleraar Egbert Dommering veegde de vloer aan met de argumenten die politie en OM hadden aangevoerd en wees de Kamer erop dat het opslaan van de telecommunicatiegegevens van alle burgers simpelweg niet mag: het Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat dat een te zware inbreuk vormt op de privacy van burgers.

Jacob Kohnstamm van het CBP benadrukte dat hij niet per definitie tegenstander was van de bewaarplicht, maar dat voor zo’n inbreuk op de privacy eerst moet worden aangetoond dat de bewaarplicht noodzakelijk is voor het bestrijden van zware criminaliteit. ‘De afgelopen vier jaar hebben we in Nederland een bewaarplicht gehad, dus die noodzaak moet eenvoudig aan te tonen zijn’. Dat de politie desondanks niet kan aantonen dat de bewaarplicht noodzakelijk is, noemde hij laakbaar.

Toen het in het vierde blok van de sessie mijn beurt was, had het weinig zin nogmaals over de inbreuk op de privacy te beginnen. Hoewel dat ook voor ons het belangrijkste bezwaar is, was dat onderwerp inmiddels voldoende toegelicht en heb ik de commissie verteld over de onmogelijke positie waarin providers zich door de bewaarplicht bevinden:

Afgelopen week ontving XS4ALL een brief van een klant, waaruit ik u graag een stukje voorlees:

“Op grond van de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens bent u verplicht langdurig een groot aantal gegevens over mijn communicatiegedrag te bewaren. (…) Nu de regering expliciet stelt dat de huidige bewaarplicht strijdig is met het Handvest, betekent dit dat de bewaarplicht geen toepassing kan
vinden (…) Ik verzoek u dan ook, het bewaren van mijn persoonsgegevens in het kader van de bewaarplicht
per direct te staken, en mijn persoonsgegevens die u reeds heeft
opgeslagen per direct te verwijderen.”

Deze brief laat uitstekend zien in wat voor een onmogelijke positie wij ons bevinden: we zitten klem tussen de overheid en onze klanten. De minister verplicht ons door te gaan met het opslaan van gegevens en de toezichthouder volgt hem daarin, terwijl onze klanten in de krant lezen dat dat in strijd is met de wet. Voor onze klanten is het volstrekt onduidelijk: geldt de wet nu wel of niet?

Wij zijn het zeer eens met de redenering en argumenten van deze klant. De bewaarplicht maakt inbreuk op de privacy van de klant, maar als we ingaan op zijn verzoek dan zouden we direct ingaan tegen het beleid van de minister, en handhaving daarvan uitlokken. Het pijnlijke daarbij is dat het verwijt over privacyschending van onze abonnees bij ons komt te liggen. Het is juist onze rol om over de privacy van onze klanten te waken.

Vervolgens ging ik in op de proportionaliteit van de bewaarplicht:

Bij de hele discussie over de bewaarplicht gaat het vooral om de proportionaliteit van het middel: in hoeverre weegt het voordeel dat de maatregel oplevert, op tegen de nadelen en wegen de kosten op tegen de baten. Eén van de middelen om zo’n proportionaliteitsafweging te maken is een financiële afweging, maar door het stelsel van de wet komt die hier niet aan de orde. In Nederland zijn de telecombedrijven verplicht de kosten van dit opsporingsmiddel te dragen. Of de baten opwegen tegen de financiële kosten, is daardoor een afweging die de minister en de opsporingsdiensten niet hoeven maken en die uw Kamer als toezichthoudend orgaan dus niet kan maken. De minister hoeft met deze kosten in zijn budgetten geen rekening te houden, waardoor de proportionaliteitsafweging te gemakkelijk uitvalt in het voordeel van opslag van gegevens.

Vanwege de schending van de persoonlijke levenssfeer moet de bewaarplicht worden afgeschaft. Maar als de bewaarplicht blijft bestaan dan pleit XS4ALL voor een vergoeding die overeenkomt met de werkelijke kosten die aanbieders moeten maken. Door deze vergoeding in de wet op te nemen, zou een proportionaliteitstoets in het systeem worden verankerd en zijn de minister en de opsporingsdiensten, maar ook uw Commissie, in staat een kosten-batenanalyse te maken op basis van volledige gegevens.

Het is ons niet om het geld te doen. Daarom lijkt dit misschien een vreemd argument. Maar in Engeland, waar de overheid de kosten voor de bewaarplicht draagt, blijkt dat de overheid minder makkelijk besluit alles maar op te slaan: daar is besloten bepaalde gegevens niet op te slaan omdat dat gezien het nut van de gegevens niet proportioneel zou zijn. Het duidelijk zichtbaar maken van kosten kwam daar de privacy dus ten goede.

Onze volledige gespreksnotitie is hier te lezen.

Deel dit:

Reacties

  1. Klaartje says:

    Ik vind het Twitterantwoord dat xs4all geeft aan klanten, die vragen om op te houden met het bewaren van hun gedragsgegevens, niet bepaald sterk.
    “zolang de wet van kracht is moeten we ons eraan houden.”
    Geldt dat niet minstens zo hard voor de Grondwet?

    • loekf says:

      XS4ALL zit gewoon fout. Europese wetgeving (zie ook bof.nl) gaat boven nationale wetgeving. Komt nog bij dat het CBP van het nieuwe wetsvoorstel om het opslaan gewoon te handhaven, alleen het doorzoeken wordt aan banden gelegd.. 100% gehakt maakt.

      Gewoon kappen met opslaan van verkeersgegevens, laat de overheid maar komen met een rechtszaak.

  2. Sjimmi says:

    Ai,

    wat een duivels dilemma! Doen wat de minister wil of zich houden aan de wet? Als de kaarten zo duidelijk liggen, heb ik toch de neiging de wet aan te houden. Als Xs4all nog een beetje glans van de vroegere idealen over heeft, doet Xs4all dat ook. Zo langzamerhand is het enige democratische aan de Nederlandse overheid het feit dat ze is samengesteld uit democratisch gekozen partijen (toch?). Pikmeerarrest, de zaak Fred Spijkers (een absoluut treurig dieptepunt van overheidsterreur), kampioen telefoontaps, schending kinderrechten, amvb’s om het parlement buiten spel te zetten; dit kan er nog wel bij. Goed werk, VVD. Het is nu wel duidelijk voor wie de Vrijheid bedoeld is…
    Kortom Xs4all, gooi mijn data weg. Van het dreigen met een kort geding ligt de Staat niet wakker. Zet de zaak maar eens goed op stelten.

  3. Ploeff says:

    Een argument dat ik mis in de discussie:
    Bewaren van (meta-)gegevens van de klanten van een provider zou wat mij betreft uitsluitend mogen als een rechter (bijv. de rechter-commissaris in strafzaken) heeft gelast dat de provider die gegeven op grond van een ernstige verdenking jegens een bepaalde klant van de provider moet bewaren. En dan alleen indien de aanvragende/opsporende overheids-instantie ook de kosten van dat bewaren voor haar rekening neemt/vergoedt.
    Dan is wellicht aan het proportionaliteitsvereiste voldaan en zal een eventueel beroep van de Staat bij het Eur. Hof standhouden. Maar nu in zijn algemeen niet.
    Dus: XS4ALL: ga – zo mogelijk met alle andere providers – gewoon een actie burgerlijke ongehoorzaamheid aan en laat de zaak tot aan het Eur. Hof uitvechten. Dat geeft de ambtenaren wat te doen en in die tijd kunnen ze niet allerlei ander kattekwaad uithalen!

    • Hawick says:

      Dat z.g. “kattekwaad” is gewoon een misdrijf door een ambtenaar in functie.
      Vervolging afdwingen dus!!!!
      Het moet afgelopen zijn.
      Het zelfreinigend vermogen van onze ambtenaren is bij teveel onder hen ernstig onderontwikkeld en onze politici falen in hun toezichtstaak.

      Het ontbeken van dat zelfreinigend vermogen ligt aan de basis van zeer veel problemen bij onze overheid en politiek. De koers moet om!!

  4. Rafa says:

    Uitstekend stuk! Het laat weer eens zien dat civil society belangrijk is om door de politiek bedachte ideeën niet zomaar in beleid om te zetten. Inderdaad is een kostenplaatje een uitstekend middel voor welke besluitvorming dan ook; wel of niet bewaren van data en in welke hoeveelheid in dit geval. Ga zo door XS4all!

  5. Tijn Boissevain says:

    Proportioneel lange teksten hier ;-)
    Goede zaak.
    @E.Louis: volledig eens!
    Bedankt XS4ALL!

  6. E. Louis Meerloo says:

    Ik ben blij klant van XS4ALL te zijn, niet alleen omdat men in deze zaak ook de belangen van hun klanten vertegenwoordigd, maar ook vanwege de heldere wijze (in gewone taal) waarop de klanten van e.e.a. op de hoogte worden gehouden.

  7. Donald Cerpentier, Lelystad says:

    Wij leven in een land waarin iedereen het bijbelse label 666 is opgeprikt.
    Alles is erop gericht om onze portemonnee leeg te roven ten gunste van de schatkist. Dit vanwege de uitgavedrift van een steeds maar uitdijende overheid.
    Regeltjes, regeltjes, enz. De kosten rijzen de pan uit voor bedrijven en particulieren. De concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven wordt teniet gedaan door het overal maar voor moeten verantwoorden. De medische zorgkosten rijzen de pan uit omdat het medisch personeel 40% van hun tijd achter het bureau zit.
    Ook het moeten opslaan van alle gesprekken en internet verkeer is een enorme kostenpost. Bovendien baat dit niet, want politie en justitie kunnen uit de brei van honderden miljarden data toch geen wijs meer worden.

  8. Anonymous says:

    Wij leven in een land waarin iedereen het bijbelse label 666 is opgeprikt.
    Alles is erop gericht om onze portemonnee leeg te roven ten gunste van de schatkist. Dit vanwege de uitgavedrift van een steeds maar uitdijende overheid.
    Regeltjes, regeltjes, enz. De kosten rijzen de pan uit voor bedrijven en particulieren. De concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven wordt teniet gedaan door het overal maar voor moeten verantwoorden. De medische zorgkosten rijzen de pan uit omdat het medisch personeel 40% van hun tijd achter het bureau zit.
    Ook het moeten opslaan van alle gesprekken en internet verkeer is een enorme kostenpost. Bovendien baat dit niet, want politie en justitie kunnen uit de brei van honderden miljarden data toch geen wijs meer worden.

  9. Marry says:

    Met Marianne ben ik van mening dat Niels Huijbregts een goed verhaal heeft gehouden en zich heel constructief heeft opgesteld. Dank je wel Niels!

  10. gh says:

    Sowieso een goede zaak dat XS4ALL voor privacy staat, tekst en uitleg komt geven en zelfs probeert mee te polderen om de politiek zover te krijgen. Maar ik ben het eigenlijk eens met Phox: Jammer dat XS4ALL niet doet wat rechtelijk gezien juist is en de politiek uit mag gaan leggen waarom XS4ALL gestraft dient te worden omdat zij zich aan de wet houden. Ik hoop dat dit als uiterste alternatief wel op de agenda staat! Dan kom ik mee protesteren in Den Haag.

    • Jaap 300 says:

      Hmhm.. dat klinkt precies als het aanmoedigen van het nederlands elftal als ze scoren.

  11. Marianne says:

    Ik ben blij met de principiële opstelling van XS4all. Goed ook om niet nog een keer hetzelfde te vertellen.

    Het is een goed idee om de beslissers de kosten van hun beslissingen voor ondernemers en burgers onder de neus te wrijven. Overheidstaken uitvoeren waarvan je de kosten zelf moet dragen komt neer op een soort belasting in natura. Als providers die dure bewaar-infrastructuur niet hoeven aan te houden en te beheren maken ze meer winst (of kunnen ze hun prijzen verlagen).

  12. M. Marc says:

    Ik mag hopen dat xs4all nooit of te nimmer een vergoeding krijgt voor het opslaan van mijn gegevens. Want, als dat gebeuren gaat, vrees ik voor een wending in de opstelling van xs4all als gevolg van een stel managementmaloten.

  13. Jaap 3000 says:

    Hawick en SiSt,

    Jullie kunnen zo leuk schrijven. Als ik nou een paar bordjes timmer, kunnen jullie er dan iets leuks op schilderen? Gaan we er lekker mee op het binnenhof staan. Hier in dit blog zijn we toch net zo kansloos.

    • SiSt says:

      Hi Jaap,
      True! En eerlijk gezegd vind ik dit blog ook niet de plaats om dit neer te zetten. Aan de andere kant; beter nu en hier een kritische noot dan nooit iets gezegd. Toch?
      Maar laten we wel zijn dat het een Bananenrepubliek waardig is om wetten in te voeren die in strijd blijken te zijn met wel zeer fundamentele rechten. Hoe kan het gebeuren dat 1. het wetsvoorstel er komt, 2.het door de 2e kamer komt, 3. het door de 1e kamer komt en er blijkbaar bij het invoeren van wetten geen fatsoenlijke check vooraf plaatsvindt of dit wel kan.
      Misschien nog kwalijker is dat er in Nederland dan ook niemand tegen te hoop loopt (ik kom ook niet verder dan dit te schrijven) als onze privacy zo geschaad wordt, of als de accijnzen weer omhoog gaan en onze benzine inmiddels de op één na duurste ter wereld is, of vingerafdrukken worden opgeslagen, of noem het maar op.
      Zullen we zeggen dat het lekker oplucht een keer zoiets te schrijven? ;=)

      • Mario says:

        Zie de Wikipedia (OK, niet de beste bron wellicht, maar ik zit op mijn werk):

        “Richtlijn nr. 06/24/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 maart 2006, betreffende de bewaring van gegevens die zijn gegenereerd of verwerkt in verband met het aanbieden van openbaar beschikbare elektronische communicatiediensten of van openbare communicatienetwerken en tot wijziging van Richtlijn nr. 02/58/EG (richtlijn dataretentie, Data Retention Directive) is op 3 mei 2006 in werking getreden (Pb EU, L105/54) en voorziet in een verplichting voor aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken en aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten tot het bewaren van een bepaalde lijst van telecommunicatiegegevens gedurende een bepaalde periode.”

        In ergo: de bewaarplicht is volgens mij een wetgving welke voortvloeit uit deze richtlijn.

  14. SiSt says:

    Is er een reden waarom XS4ALL de gemaakte kosten voor opslag niet benoemt en publiceert?
    Mag dat niet, net als een pompeigenaar niet mag laten zien dat je 52ct benzine tankt en 76ct accijnzen en 27ct BTW, of is het zo’n knullig bedragje dat het de discussie puur principieel maakt?
    Ik zou wel willen weten hoeveel van de (bijvoorbeeld) 100 Euro die ik aan XS4ALL betaal opgaat aan (wederrechtelijke)”opslag”. Dat is handig om later van de Staat terug te kunnen vorderen. ;=)

  15. Hawick says:

    Hoe de bal ook rolt in deze discussie, het is de allerhoogste tijd dat ook nederlandse politici en ambtenaren zich neerleggen bij de hogere authoriteit: namelijk de europese rechter. En anders moeten we, dus ook XS4ALL, handhaving van de europese regelgeving proberen af te dwingen.

    Dus ministers en top-ambtenaren die hun macht misbruiken ALTIJD ACTIEF DOEN VERVOLGEN !!!! En hen ook altijd non-stop in de schijnwerpers van de publiciteit houden, ook na afloop van hun ambtstermijn, totdat vervolging is ingesteld. Bij bepaalde andere beroepen is dat ook niet ongebruikelijk, dus er is geen sprake van een heksenjacht o.i.d.

    En vooral niet vergeten: politici op hun belangrijkste functie: als toezichthouder, blijven wijzen!!!

    Als politici en ambtenaren zich actief onttrekken aan deze regelgeving zijn ze, naar mijn idee, staats-gevaarlijk bezig. Ze ondermijnen onze rechtstaat!!

    Dit is a lang geen verschil van mening meer, maar een zich actief, systematisch en duurzaam, onttrekken aan legitiem toezicht, zoals is vastgelegd in ons democratisch bestel.

    We kunnen niet meer uit gaan van ‘goeder trouw’. Dit probleem is te langdurig, te uitgebreid, te systematisch en te frontaal tegen de Europese regelgeving in. De discussie gaat over MACHT. Is Nederland een politie-staat of een democratie?

    N.B. het principe ‘nood breekt wet’ geldt in deze context niet!
    Dus daar kunnen ambtenaren en politici zich beslist niet achter verschuilen.

    Het terrorisme verhaal kan ook niet worden gebruikt, omdat ze [ambtenaren, ministers en politici] ruimschoots de kans hebben gehad om bij de proportionaliteits discussie met onderbouwing te komen. Dat hebben ze niet gedaan. Ondanks gerichte vragen hebben ze dat geweigerd. Niet een keer, maar meermalen!

    Als men weigert mee te werken aan toetsing en een hogere rechter heeft al eens de onrechtmatigheid vastgesteld, dan mag er, naar mijn oordeel, in redelijkheid er van worden uit gegaan dat er sprake is het ontbreken van serieus te nemen feiten. En wat dan over blijft is volgens mij ordinaire machtsmisbruik.

    Als er voor [delen van] het [onrechtmatige] beleid een nette onderbouwing komt en men zich toetsbaar opstelt, zodat er een normale democratische belangenafweging kan worden gemaakt, dan is de volgende stap zorgen dat waar nodig de Europese regelgeving wordt aangepast. Tot die tijd blijft het beleid onrechtmatig.

    Er is nog steeds geen begin van een serieus te nemen onderbouwing voor dergelijke aanpassingen bekend en dan kan en mag de europese rechter niet anders oordelen, dan conform de Europese regelgeving.

    Gezien de publieke voorbeeldfunctie is het van zeer groot belang dat ministers, ambtenaren en politici zich aan de [Europese] wet houden!!!

    Via de infrastructuur van de AIVD kunnen ze [overheid en politiek] al genoeg informatie verzamelen, om een aanpassing van de wetten te [helpen] onderbouwen. Er is, voor zover ik heb kunnen nagaan,nog geen enkele onderbouwing geboden, die deze stelling weerspreekt.

  16. Phox says:

    Jammer dat Xs4all niet gewoon de internationale uitspraak handhaaft en daar tevens een rechtszaak door ontlokt. Ze hebben de EU-uitspraak nota bene aan hun zijde.
    Xs4all is nu aan het polderen met de jongens uit Den Haag…
    Het moet via de juridische weg worden afgedwongen want men heeft lak aan het EU-hof als het Den Haag uitkomt.
    Kwalijke zaak.

    • Jim says:

      Dat kan wel leuk zijn dat xs4all dan zou kunnen doen, maar dan moeten ze de proceskosten betalen, dat is jouw en mijn geld.
      Tijdens dat proces zullen zij het moeten opnemen tegen een overheid die het kennelijk niet zo nauw neemt met de internationale wetgeving en die in feite onbeperkte resources heeft ten opzichte van xs4all.
      Ze zouden het wellicht kunnen doen samen met andere providers, dat zou nog kunnen.

      • Jeroen says:

        Afwachten geeft naar mijn mening een verkeerd signaal (van makke lammetjes die het eigenlijk niet zo’n heel groot probleem vinden), dus in samenwerking een rechtzaak uitlokken lijkt me prima. Wordt mijn abo geld tenminste goed besteedt. Hoe de staat omgaat met mijn belastinggeld, heb ik voor mijn gevoel helemaal weinig over te zeggen.

  17. woud says:

    Waarom hebben we in Luxemburg eigenlijk nog een Hof van justitie als ze in Den Haag daar toch maling aan hebben?

    • SiSt says:

      Welkom in de wereld, Woud. Dat hof is er omdat het van die mooie, extreem duur betaalde, baantjes zijn. Net als waarom nationale belangen door onze nationale politici niet optimaal worden behartigd en nagestreefd; ze hebben nog een volgend (zeer goed betaald) politiek leven voor de boeg in Brussel. Brussel eist opslag van gegevens en er is geen Nederlandse politicus die daartegenin zal gaan; ze hopen allemaal nog op een baan in Brussel.
      Je zag onlangs wat er gebeurt als die hoop er niet meer is: drie Eerste Kamer leden stemden zomaar tegen een slecht voorstel en stonden pal voor hun opvatting. Het was even paniek in de polder. Dat konden ze doen omdat ze al hadden besloten uit de politiek te gaan. Zo ziek is de politiek, zo ziek is de wereld.

  18. Gordon says:

    Heldere visie en goed dat Xs4all dit doet. Nu afwachten of de tweede kamer een afweging maakt of dat de pressie vanuit het kabinet het wint.