‘Kleine piano van mijn ziel’, noemde dichter Gerrit Achterberg het in zijn gedicht Typiste. Iets minder poëtisch is dat er ongeveer 200 keer zoveel bacteriën per cm2 op zitten als op een wc-bril. Het toetsenbord.

Bij het niet-bestaande woord ‘qwerty’ weet bijna iedereen meteen waar je het over het hebt. Deze ogenschijnlijk onlogische lettervolgorde staat linksboven op de in Nederland gangbare toetsenborden. En dat is al een tijdje zo.

Qwerty sinds 1873

De oorsprong ligt bij de Amerikaan Christopher Soles. Hij was weliswaar niet de uitvinder van de typemachine – de eerste modellen daarvan gaan terug tot het begin van de 18eeuw – maar wel degene die er een commercieel succes van maakte. Zijn typmachine werd in 1873 in productie genomen door fabrikant Remington. 

Soles was degene die de qwerty-volgorde van de toetsen vastlegde. Volgens de verhalen deed hij dat omdat met de alfabetische volgorde die het toetsenbord eerst had, de hamertjes van de toetsen vaak in elkaar vast bleven zitten. Hij haalde daarom veelgebruikte toetsen uit elkaar. Volgens anderen is dit verhaal een hardnekkige mythe: de volgorde zou zijn ontstaan dankzij de input van de eerste professionele gebruikers, zoals telegrafisten. Wat inderdaad vreemd is aan de eerste verklaring, is dat de E en R in qwerty naast elkaar zitten, terwijl ze in het Engels vaak na elkaar gebruikt worden. 

Hoe dan ook: op de Soles’ typmachine uit 1873 zien we ‘qwerty’ en op het toetsenbord van de allernieuwste smartphone, zien we dat nog steeds.

Andere toetsenborden

Overigens zijn er wel andere volgordes. Azerty is de gebruikelijke indeling in Frankrijk en België. In Duitstalige landen is qwertz gangbaar. Afhankelijk van de taal hebben deze borden aparte toetsen voor veelgebruikte letters met een accent, zoals de á of de ü. Daarnaast is het Dvorak-toestenbord bekend geworden. Niet vernoemd naar een lettervolgorde, maar naar een van de uitvinders: August Dvorak. Het is in de jaren 20-30 van de vorige eeuw ontwikkeld om zo snel en handig mogelijk te kunnen typen op toetsenborden zonder hamertjes. Tot op heden is het voordeel ervan blijkbaar niet zo duidelijk dat het qwerty van de troon heeft gestoten. 

Gewoontedieren

Qwerty’s succes versterkte zichzelf min of meer. Omdat de machine van Soles als eerste grootschalig in productie werd genomen, moesten typistes ermee kunnen werken. Ze volgden daarom cursussen om makkelijker aan de slag te kunnen bij bedrijven met qwerty-machines. Vervolgens bleven de bedrijven deze toetsenborden gebruiken omdat hun typistes eraan gewend waren. Inmiddels zijn we er zodanig mee vergroeid, dat het maar de vraag is of we ooit nog overstappen naar een ander toestenbord. Zo ontwierp wetenschapper Martin Krzywinski een toetsenbord voor De Correspondent-medewerkers dat 48 procent efficiënter is. En toch is de kans klein dat we ermee gaan werken.

Op gevoel

Wie met de ogen dicht over het toetsenbord gaat, merkt dat de f en de j een kleine verhoging hebben. Wie blind wil typen, kan hiermee de uitgangspositie voor beide handen makkelijk terugvinden. Die aanraking, het gevoel van de toetsen is belangrijk bij ´gewone´ toetsenborden (dus niet die van tablet of smartphone). Apple onderzoekt een toetsenbord dat werkt met licht in plaats van de mechaniek onder de toets. Zodra de lichtbundel wordt onderbroken weet de computer dat er een toets is ingedrukt. Toch blijven de toetsen hetzelfde aanvoelen, terwijl indrukken dus niet meer per se nodig is.

Andere bijzondere toetsenborden

  • Het toetsenbord heeft allerlei vormen. In de tijd dat RSI volksziekte nummer 1 leek te worden, raakten de gebogen ‘ergonomische’ toetsenborden in zwang. Uit die tijd stamt bijvoorbeeld deze uitvinding, die zich laat bedienen als een soort accordeon. Geen groot succes geworden. 
  • Voor slechtzienden zijn er toetsenborden met minder toetsen en groter of ander contrast. Bijvoorbeeld zwart op geel – het toetsenbord ziet eruit als een ingewikkelde kentekenplaat – of zwart op wit. 
  • Voor kinderen zijn er toetsenborden met kleurenzones die aansluiten bij beginnende leesvaardigheid en leren om het toetsenbord te gebruiken. 
  • Een Engelsman ontwikkelde een compleet onbruikbaar maar wel erg grappig toetsenbord met aparte toetsen voor de meer dan 1000 emoji’s. 
  • Liefhebbers van sciencefictionfilms en -series zijn al vaak geconfronteerd met meer futuristische vormen van het toetsenbord. Projecties bijvoorbeeld, waar deze laserprojectie die muis en toetsenbord combineert al dichtbij komt. 
  • Ook futuristisch maar al functionerend is een speciaal VR-toetsenbord van Jonathan Ravasz. Opmerkelijk: ook deze toetsenbordvernieuwer gaat toch weer voor de qwerty-volgorde.
Deel dit:

Reacties

  1. Hilco says:

    Onderzoek ook eens de NL uitvinding Velotype. Geen doorslaand succes, maar zeer interessante benadering

  2. Martin says:

    Bijzonder te vermelden is Minuum.
    Ik heb het ooit op een 25mm breed horloge-gsm gebruikt. Eigenlijk een ‘platgeslagen’ qwerty.
    Met zoveel karakters in 25mm, is dat to onmogelijk typen, zou je zeggen!?
    Maar ze doen twee dingen heel slim:
    1) kalibreren waar je precies drukt en daar na een tijdje trainen, voor corrigeren.
    2) in de achtergrond kijken wat gezien de taal de meest logische letter is.
    Werkte wonderbaarlijk goed. Op dat 25mm scherm, beter dan nu op mijn iPhone 7s.

  3. Ruud Sint says:

    @Ingrid, ik ga meer mee met hetgeen @Vera zegt en wel hierom:

    https://en.wikipedia.org/wiki/The_quick_brown_fox_jumps_over_the_lazy_dog

  4. Frank van Iersel says:

    Mag ik ook nog de Velotype in herinnering brengen.
    https://en.wikipedia.org/wiki/Velotype

  5. J.de Grood says:

    En hoe werkt een toetsenbord dan voor Chinese tekens? (betreft duizenden kanji…..)

  6. Claudio says:

    En wie kent nog de functie van de zin “The Quick Brown Fox Jumped Over The Lazy Dogs Back”?
    Tip: het heeft te maken met printers.

    • Vera says:

      Oh jawel! Dat was om heel snel te kunnen checken of alle letters goed doorkwamen. We gebruikten het zelfs ooit nog op gewone schrijfmachines om te zien of alle hamertjes het gelijkmatig deden. (Maar hier spreekt een bijna 80-jarige dus trek je van dit dorre hout vooral niets aan.)

    • Ingrid Heys says:

      Het heeft niets te maken met printers. Het was een vingeroefening om alle letters van het alfabet te oefenen. Soort van warming-up voor je vingers als typiste/secretaresse.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *